آلودگی هوا تنها یک مشکل بیرون از خانه نیست. در زمانی که هوای بیرون بسیاری آلوده است، محیط داخلی نیز میتواند حتی آلودهتر نیز باشد؛ زیرا امکان تهویه با هوای آزاد بیرون وجود ندارد و آلودگیها در فضای داخلی خانه به دام میافتند. به همین دلیل برای آلودگی هوا در خانه چه باید کرد؟
خوب است بدانید که میزان آلودگی هوای داخل خانه میتواند حتی 2 الی 5 برابر بیشتر از آلودگی بیرون از خانه باشد. تجمع ذرات معلق، آلایندههای شیمیایی، مواد حساسیتزا، گازهای حاصل از پختوپز، دود سیگار، کپک، گردوغبار و … همگی سبب کاهش کیفیت هوای داخل خانه خواهد شد. از این رو باید به پاک سازی هوای داخل خانه توجه زیادی شود تا بتوان دست کم در شرایطی که مجبور به در خانه ماندن هستیم، آسیبهای ناشی از آلودگی هوا را کم کنیم.
در این مطلب از مجله بانوان بانوزون، سعی بر این داریم تا راهنمایی کاملا علمی، عملی و قابل اجرا را در اختیارتان قرار دهیم تا مرحلهبهمرحله بهترین راهکارهای کاهش آلودگی هوای خانه را توضیح دهد.
آیا هوای داخل خانه نیز آلوده می شود؟
شاید به این فکر کنید که آلودگی هوای داخل خانه، کمتر از آلودگی هوای بیرون است و به این دلیل این موضوع کمتر جدی گرفته میشود. اما تحقیقات نشان دادهاند که میزان آلایندهها در فضای داخل تا 5 برابر میتواند نسبت به هوای بیرون آلوده باشد.
علت اصلی آلودگی هوا در خانه، عدم تهویه مناسب، انتشار مواد شیمیایی از وسایل و مواد شوینده، و فعالیتهای روزمره است. این تهدیدهای پنهان، اغلب از ترکیبات آلی فرار (VOCs)، گرد و غبار و مایتهای گرد و غبار و هاگهای کپک ناشی میشود. تمامی این موارد میتواند مشکلات جدی برای سلامتی ایجاد کند.
تنفس VOCها که از رنگها، حلالها و مواد مصنوعی منتشر میشوند، باعث سردرد، تحریک دستگاه تنفسی، کاهش عملکرد ریه و حتی پیامدهای بلندمدت برای گروههای حساس خواهد شد. همچنین گرد و غباری در که در فرش و رختخواب وجود دارد، از مهمترین عوامل آلرژی و حملات آسم هستند. رشد کپک که معمولا به دلیل رطوبت زیاد رخ میدهد، خطر عفونتهای تنفسی، سرفه مزمن و حتی برخی اثرات عصبی را بهویژه برای افراد حساس افزایش میدهد. به همین دلیل، باید به رفع مشکلات آلودگی هوای خانه، توجه کافی شود.
برای آلودگی هوا چه کنیم؟
زمانهایی که آلودگی هوا افزایش پیدا میکند، اولین کاری که باید انجام داد، اقداماتی برای جلوگیری از ورود آلایندهها به محیط داخلی است. برای جلوگیری از ورود آلایندهها به هوای خانه، این اقدامات را صورت دهید:
۱. تهویه کنترلشده؛ نه همیشه باز کردن پنجره
روزهایی که آلودگی هوا بسیار زیاد است، باز کردن پنجره بر آلودگی خانه میافزاید. باز کردن پنجره، میزان ذرات خطرناکی مانند PM2.5 را چندین برابر میکند. بهترین اقدام برای مقابله با آلودگی هوا در خانه، این است که از باز کردن پنجره در روزهایی که هوا آلوده است، خودداری کنید. برای تهویه هوا، در ساعات کمترافیک و زمانی که شاخص هوا کاهش یافته، تنها به اندازه 30 الی 60 دقیقه، خانه را تهویه کنید. البته این تهویه هوا باید همراه با فن فیلتردار یا هواکشهای استاندارد باشد که سبب بهبود کیفیت هوا شود.
۲. استفاده از دستگاه تصفیه هوا
یکی دیگر از اقداماتی که برای بهبود هوای آلوده داخل خانه باید انجام دهید، استفاده از دستگاه تصفیه هوا است. دستگاههای تصفیه هوایی که مجهز به فیلتر هپا هستند، میتوانند تا ۹۹.۹۷ درصد ذرات ۰.۳ میکرون را جذب کنند.
کسانی که مدام میپرسند برای آلودگی هوا در خانه چه باید کرد، باید بدانند که فیلتر هپا تنها فیلتر تایید شده است که برای جذب و کاهش ذرات معلق، کارایی دارد.
۳. حذف منابع داخلی آلودگی
به جای آنکه به مبارزه با آلودگی هوا بپردازید، لازم است تا منبع ورودی آلودگی هوا را شناسایی کنید. در خانه، روشهای مختلفی برای کاهش آلایندهها و آلودگیها وجود دارد. اولین قدم این است که منبع آلودگی را شناسایی نمایید. برای رفع مشکلات آلودگی هوای داخل منزل، ابتدا باید منبع آلودگی را از بین ببرید که به آن «کنترل منبع» گفته میشود.
این منابع میتوانند دود سیگار، شمعهای معطر، اسپریهای خوشبوکننده، کپک، گرد و غبار و … باشند.
با این روشها، میتوانید منابع تولید آلودگی را حذف و میزان آن را کاهش دهیم:
گام اول: حذف منابع آلودگی
یکی از پاسخها به پرسش برای آلودگی هوا در خانه چه باید کرد، این است: منابع آلودگی را حذف کنید. بهترین راه برای تمیز کردن هوای خانه، این است که در همان ابتدا اجازه ندهیم آلایندهها وارد فضای داخلی خانه شوند. هنگامی که آلایندهها نتوانند وارد خانه شوند، در نهایت آسیب نیز کم میشود.
برخی روشهای حذف آلایندهها عبارتند از:
- از روشن کردن آتش شومینه، شمع، عود در فضای بسته خودداری کنید. اینها آلایندههای مختلف را به هوا وارد میکنند.
- از استفاده از بخاریهای نفتی، اجاقهای کمپینگ یا هر وسیلهای که بدون تهویه با سوخت کار میکند، درون خانه استفاده نکنید. زیرا اینها گازهای سمی تولید میکنند.
- از محصولاتی استفاده کنید که بدون رایحه هستند. خوشبوکنندهها و محصولات معطر همگی حاوی ترکیبات آلی فرّار (VOCs) و مواد شیمیایی مضر هستند.
- درون خانه سیگار یا ویپ نکشید. اینها، حاوی آلایندههای خطرناک هستند.
- از مصالح ساختمانی و لوازم دکوراتیو بدون فرمالدهید استفاده کنید.
- از استفاده از کفپوشهایی که پرز میدهند و آلودگیها را در خود به دام میاندازند، خودداری کنید.
- پردهها را به طور منظم بشویید تا آلودگیهای به دام افتاده از روی آنها پاک شوند.
گام دوم: کاهش و مدیریت آلودگی
گاهی اوقات، امکان حذف کامل آلودگی در خانه وجود ندارد. در این حالت باید میزان تماس با آنها را کاهش دهیم و یا منبع آلودگیها را مدیریت کنیم.
نمونههایی از این اقدامات برای مدیریت آلودگی هوای داخل خانه به شرح زیر هستند:
- اگر حیوان خانگی دارید، اجازه ندهید روی مبل یا تخت بخوابند؛ به خصوص اگر فردی مبتلا به آلرژی در خانه است.
- برای افرادی که به مایت گردوغبار حساسیت دارند، از کاور یا محافظ تشک و بالش ضد مایت استفاده کنید.
- اگر تنها منبع گرمایش خانه شما بخاری چوبی است، از مدلهای استاندارد و مورد تأیید EPA استفاده کنید.
- دست کم هفتهای یکبار با جاروبرقی که به فیلتر هپا مجهز است، خانه را تمیز کنید تا گرد و غبار و آلایندهها کاهش یابند.
- در صورتی که مجبور به استفاده از محصولاتی با مواد شیمیایی یا VOC هستید، درها و پنجرهها را حین استفاده باز بذارید تا تهویه بهتر شود. همچنین خوب است هنگامی این محصولات را استفاده کنید که افراد داخل خانه نباشند و حتما به دستورالعمل روی بسته عمل کنید.
- به هنگام استحمام، پخت و پز حتما از هواکش استفاده کنید.
- پس از آنکه از بیرون به داخل خانه آمدید، دوش بگیرید. به این ترتیب هم به حذف آلایندهها کمک میکنید و هم یکی از روش های مراقبت از پوست در هوای آلوده است.
هنگام استحمام از هواکش حمام و هنگام پختوپز از هود یا هواکش آشپزخانه استفاده کنید.
در شرایط آلودگی هوا چه نکاتی را باید رعایت کرد؟
در روزهای آلودگی هوا، برخی از رفتار و اقدامات، میتوانند میزان آلایندگی درون خانه را تا چندین برابر افزایش دهند. به همین دلیل در شرایط آلودگی هوا، رعایت این نکات بسیار مهم است:
۱. اجاق گاز را بدون هود روشن نکنید: در صورتی که پخت و پز را با گاز انجام میدهید، باید پنجره را باز بگذارید. زیرا اجاق گاز، گاز NO2 و ذرات ریز آزاد میکند و همین موضوع به دستگاه تنفسی آسیب وارد میکند. پس در شرایطی که نمیتوانید پنجره را باز کنید، حتما هود را روشن کنید.
2. بخاری نفتی یا چوبی استفاده نکنید: از آنجایی که این منابع، تولیدکننده CO و PAHs هستند، به طور مستقیم سبب بیماریهای تنفسی میشوند. پس در شرایطی که هوا آلوده است و امکان تهویه ندارید، نباید از این وسایل گرمایشی استفاده کنید.
3. جاروبرقی بدون فیلتر HEPA ممنوع: جاروبرقیهای معمولی که فاقد فیلتر هپا هستند، باعث پخش ذرات ریز در هوا میشوند و میتوانند تا 30 درصد، گرد و غبار در هوا معلق کنند. پس بهتر است از جاروبرقی با فیلتر هپا استفاده کنید.
4. درب و پنجرهها را آببندی کنید: شکاف موجود در درب و پنجرهها، حجم زیادی از ذرات PM2.5 را وارد محیط خانه میکنند. استفاده از نوار درزگیر سلکونی، تا 25 درصد نفوذ هوای آلوده را به خانه کم میکند.
نقش رطوبت در کیفیت هوای خانه
برخیها تصور میکنند که تنها راهکار علمی و درست برای بهبود هوای داخل خانه، استفاده از دستگاه تصفیه هوا است. اما باید بدانید که کنترل رطوبت نیز نقش اساسی در کیفیت هوای خانه بازی میکند.
رطوبت مناسب بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است. رطوبت بالا، سبب افزایش کپک، باکتری و گرده میشود، رطوبت پایین حساسیت، خشکی سینوس و افزایش شناوری ذرات را به همراه خواهد داشت.
پس اگر میپرسید برای آلودگی هوا در خانه چه باید کرد، بهتر است میزان سطح رطوبت خانه را با دستگاه رطوبت سنج، بررسی کنید.
گیاهان تصفیهکننده هوا هستند یا نه؟
ادعاهای زیادی مبنی بر قدرت تصفیهکنندگی هوا در گیاهان مطرح شده است. اما بر اساس بررسیهای علمی (از جمله مطالعه ناسا)، گیاهان میتوانند برخی VOCها را کاهش دهند. اما باید بدانید که گیاهان نمیتوانند همانند دستگاههای تصفیه هوا، .5 یا آلودگی قابلاستنشاق را کم کنند. درواقع باید بگوییم گیاهان نقش مکمل را دارند و نه جایگزین.
همچنین خوب است بدانید که در خانه 75 متری، برای آنکه متوجه تاثیر تصفیه کنندگی گیاهان شوید، باید 90 تا 100 گیاه درون خانه داشته باشید.
بنابراین گیاهان را میتوان به عنوان زیبایی و آرامش استفاده کرد، اما پاسخ اصلی به این سؤال که برای آلودگی هوا در خانه چه باید کرد نیستند.
بهترین روشهای علمی برای کاهش آلودگی داخلی
به طور کلی، لیستی از پاسخ به پرسش برای آلودگی هوا در خانه چه باید کرد را در زیر ارائه دادهایم:
۱. استفاده از فیلترهای HEPA یا ULPA
۲. فیلترهای کربن فعال
جذب بوها، گازها و VOCها
۳. اگزوز و هواکش سرویس بهداشتی
۴. کفپوش مناسب
۵. شستشوی منظم پردهها و ملافهها
روشهای طبیعی و کمهزینه برای بهبود کیفیت هوا
اگر دستگاه تصفیه هوا ندارید، میتوانید از این روشهای کم هزینه برای بهبود کیفیت هوای داخل خانه استفاده کنید:
حوله نم دار کنار پنجره آویزان کنید. به این ترتیب ذرات معلق ورودی را درون حوله به دام بیندازید.
از بخور سرد با مواد طبیعی استفاده کنید. اسطوخودوس خواص ضدباکتریایی دارد، چای سبز بو را کاهش میدهد و نعناع، بازکردن راههای تنفسی را تسریع میبخشد. با کمک این بخورها میتوانید کیفیت هوای داخل خانه را بهبود ببخشید.
برای تمیزکاری و پاکسازی سطوح، از سرکه سفید استفاده کنید. با این کار باکتریها بدون ایجاد VOC مانند شویندههای شیمیایی را کاهش میدهید.
جمع بندی
به طور کلی اگر بدانیم برای آلودگی هوا در خانه چه باید کرد و راهکارهای علمی را اجرا کنیم، میتوانیم محیطی سالمتر برای خود و خانواده ایجاد کنیم.
همانطور که گفتیم، در خانه روشهای مختلفی وجود دارند که میتوانند به کمک آنها، آلایندهها و آلودگیها را از بین برد یا کم کرد. سپس از تهویه مناسب استفاده کنید. با روشهای مکانیکی به حذف آلایندهها کمک کنید تا به طور قابل توجهی، آلودگی هوا داخل خانه را کاهش دهید.
